Wereld van kruiden
Wanneer de lunch heerlijk ruikt of de geur van kerstkoekjes door de gang zweeft, hebben we dat niet alleen aan het bereide eten te danken. Vooral kruiden met hun essentiële oliën en andere natuurlijke aroma’s stimuleren onze reuk- en smaakzin. Omdat elke cultuur andere voorkeuren heeft, worden er in keukens over de hele wereld verschillende kruiden gebruikt.
Wat is een kruid?
Kruiden zijn delen van planten die vanwege hun aromatische, natuurlijke bestanddelen worden gebruikt bij de bereiding van voedsel of dranken. Ze mogen niet met andere stoffen worden vermengd en ook niet technisch worden verwerkt, tenzij dit absoluut noodzakelijk is voor hun conservering. Andere stoffen die aan een gerecht worden toegevoegd om de smaak of verteerbaarheid te verbeteren, worden smaakmakers genoemd.
Tot de smaakmakers behoren onder andere:
Zout, suiker, synthetische vanilline, mosterd, sojasaus, azijn, kruidnagelolie, knoflookolie enzovoort.
Om kruiden te classificeren, wordt onderscheid gemaakt op basis van welk deel van de plant wordt gebruikt:
- De bladeren worden gebruikt voor bladkruiden. Hieronder vallen hele kruiden zoals peterselie, dille en tijm, maar ook losse bladeren zoals laurierblad.
- Bloemkruiden bestaan uit bloemen, bloemdelen of knoppen. Saffraandraden vallen in deze categorie, evenals kruidnagels.
- Wortelkruiden zijn de wortels of bollen van een plant. Naast uien en knoflook behoren bijvoorbeeld mierikswortel en gember tot deze groep.
- Bij schorskruiden wordt de schors als kruid gebruikt. Een typisch voorbeeld is kaneel.
- Tot de vruchtkruiden behoren hele vruchten of vruchtzaden. Daardoor vallen ook peperkorrels, jeneverbessen, anijs en komijn in deze categorie.
Sommige planten kunnen in meerdere vormen worden gebruikt, zoals koriander (bladkruid en vruchtkruid) of peterselie (bladkruid en wortelkruid).
Wanneer meerdere kruiden worden gemengd, spreekt men van een kruidenmengsel. Curry is bijvoorbeeld een kruidenmengsel, net als Provençaalse kruiden.
Geschiedenis van kruiden
De geschiedenis van kruiden gaat ver terug. Al voordat mensen zich permanent vestigden, gebruikten zij kruiden. Zo werd koriander gevonden in een grot die 23.000 jaar geleden werd gebruikt. Ook peperachtige en naar knoflook smakende planten zijn ontdekt tijdens opgravingen in oude grotten. Dille, kappertjes en komijn behoren eveneens tot de kruiden die al meer dan 5.000 jaar worden gebruikt.
In de middeleeuwen, toen de geneeskrachtige eigenschappen van verschillende kruiden bekend waren en andere kruiden werden gebruikt als conserveermiddel, kreeg de kruidenhandel grote economische en vooral politieke betekenis. Vergelijkbaar met de huidige olie-industrie gebruikten verschillende landen zelfs militaire macht om hun monopoliepositie te verdedigen. De duurste kruiden waren vroeger peper en kaneel. Tegenwoordig is saffraan het duurste kruid ter wereld. Ook vanille en kardemom behoren tot de kostbaarste specerijen.
Wat kruiden kunnen doen
Er zijn verschillende redenen om een bepaald kruid te gebruiken. Naast het creëren of veranderen van aroma vervullen kruiden nog andere functies:
- Eetlust opwekken: Sommige kruiden, zoals rozemarijn, stimuleren de eetlust.
- Winderigheid voorkomen: Bepaalde kruiden verminderen gasvorming door voedingsmiddelen zoals kool of peulvruchten. Hiertoe behoren onder andere karwij, komijn, venkel en anijs.
- Spijsvertering bevorderen: Peper in gerechten helpt de spijsvertering te stimuleren.
- Smaak versterken: De bekendste smaakversterker is zout.
- Conserveren: Met chili gekruide voedingsmiddelen blijven langer houdbaar.
- Afrodisiacum: Van kruiden zoals gember, cacao en kruidnagel wordt gezegd dat ze een afrodiserende werking hebben.
Daarnaast zijn er natuurlijk ook kruiden die als geneeskrachtige planten worden gebruikt en verwerkt kunnen worden in thee, aftreksels of uitwendige toepassingen.
Waar u op moet letten bij het gebruik van kruiden
Als u een televisiekok aan het werk ziet, lijkt kruiden eenvoudig: kruiden toevoegen, roeren en klaar. In werkelijkheid is kruiden een kunst op zich. Niet alleen de juiste hoeveelheid is belangrijk, maar vaak ook het moment waarop het kruid wordt toegevoegd.
Een te grote hoeveelheid van een sterk kruid kan een gerecht volledig verpesten. Daarom doen beginners er goed aan eerst iets minder te gebruiken en later indien nodig bij te kruiden. Als een recept niet aangeeft wanneer een kruid moet worden toegevoegd, geldt doorgaans het volgende:
Kruidenpoeders of gemalen kruiden worden meestal pas aan het einde van de bereiding toegevoegd. Zo kunnen de aromatische essentiële oliën niet tijdens het koken vervliegen. Wanneer u kruiden bakt, moet u opletten dat ze niet verbranden. Veel kruiden krijgen een bittere smaak wanneer ze te heet worden.
Kruiden bewaren
Profiteer alleen van een aanbieding voor kruiden als u de betreffende kruiden regelmatig gebruikt. Kruiden mogen niet te lang worden bewaard. Veel kruiden verliezen na verloop van tijd hun kleur en hun essentiële oliën verdampen. Hierdoor nemen aroma, smaak en eventuele geneeskrachtige eigenschappen af.
Gemalen en hele kruiden bewaart u het best luchtdicht, donker en droog. Een keukenlade, keukenkast of kruidenrek is hiervoor geschikt. Het kruidenrek mag echter niet te dicht bij het fornuis hangen vanwege de opstijgende stoom tijdens het koken.
Sluit kruidenpotjes na elk gebruik zorgvuldig af. Kruiden die in papieren zakjes worden verkocht, kunt u beter overgieten in een geschikte bewaardoos. Over het algemeen zijn de verpakkingen van de fabrikant hiervoor geschikt. Gebruik altijd een schone en droge lepel of de punt van een mes om kruiden uit de verpakking te halen.